बाघचाल नेपालको परम्परागत बोर्ड खेल हो। एक जनासँग ४ वटा बाघ हुन्छन्। अर्कोसँग २० वटा बाख्रा हुन्छन्। बाघले बाख्रा खान खोज्छ। बाख्राले बाघलाई रोक्न खोज्छ।
नियम सजिलो छ। ५ मिनेटमै सिक्न सकिन्छ। राम्रो खेल्न भने अभ्यास चाहिन्छ। यो लेखमा बोर्ड, चाल र जित्ने तरिका चित्रसहित बुझाइएको छ।
हामी बाघचाल अनलाइन एप बनाउँछौँ। यो लेख सबैले खेल सिकून् भनेर लेखिएको हो। अंग्रेजीमा पढ्न चाहनुहुन्छ भने पूरा गाइड हेर्नुहोस्।
३० सेकेन्डमा बाघचाल
- दुई खेलाडी। एकले ४ वटा बाघ चलाउँछ, अर्कोले २० वटा बाख्रा।
- बोर्डमा रेखाले जोडिएका २५ वटा बिन्दु हुन्छन्।
- बाख्राले पहिला खेल्छ। हरेक चालमा एउटा बाख्रा बोर्डमा राख्छ।
- बाघ रेखामा एक पाइला सर्छ, वा बाख्रामाथि उफ्रेर त्यसलाई खान्छ।
- ५ वटा बाख्रा खाएपछि बाघ जित्छ।
- कुनै पनि बाघ चल्न सकेन भने बाख्रा जित्छ।
बोर्ड
बोर्डमा ५ वटा ठाडा र ५ वटा तेर्सा रेखा हुन्छन्। खेल कोठाभित्र होइन, रेखाहरू जोडिएका बिन्दुमा खेलिन्छ। जम्मा २५ बिन्दु हुन्छन्।
केही बिन्दुमा तेर्छा रेखा पनि हुन्छन्। यस्ता बिन्दु चेकबोर्डमा जस्तै एक छोडेर एक हुन्छन्, जम्मा १३ वटा। गोटी रेखामा मात्र हिँड्न सक्छ। तेर्छा रेखा भएको बिन्दुबाट गोटी धेरै तिर जान सक्छ।
यो लेखमा माथिबाट तल a देखि e सम्म पङ्क्ति लेखिएको छ। देब्रेबाट दायाँ १ देखि ५ सम्म स्तम्भ लेखिएको छ। माथिल्लो देब्रे कुना a1 हो। तल्लो दायाँ कुना e5 हो। बाघचाल अनलाइन एपमा पनि यही नाम प्रयोग हुन्छ।
खेल कसरी सुरु हुन्छ
चारवटै बाघ चार कुनामा हुन्छन्। बोर्डमा बाख्रा हुँदैनन्। २० वटा बाख्रा बाहिर बस्छन्।
बाख्रा खेलाडीले पहिला खेल्छ।
पहिलो चरण: बाख्रा राख्ने
सुरुमा बाख्रा बोर्डमा राखिन्छन्। बाख्रा खेलाडीले हरेक चालमा एउटा बाख्रा कुनै पनि खाली बिन्दुमा राख्छ। यो बेला बाख्रा सर्न पाउँदैन।
त्यसपछि बाघ खेलाडीले एउटा बाघ चल्छ। बाघ रेखामा नजिकको खाली बिन्दुमा सर्न सक्छ। वा बाख्रा खान सक्छ। बाघ खेलाडीले हरेक चालमा एउटा बाघ चल्नैपर्छ।
दोस्रो चरण: बाख्रा चलाउने
२० वटै बाख्रा बोर्डमा राखिएपछि बाख्रा पनि चल्न थाल्छन्। बाख्रा खेलाडीले हरेक चालमा एउटा बाख्रा रेखामा नजिकको खाली बिन्दुमा सार्छ। बाख्रा उफ्रन सक्दैन।
खाइएको बाख्रा बोर्डबाट सधैँका लागि हट्छ। त्यो फर्किँदैन।
बाघले बाख्रा कसरी खान्छ
बाघ उफ्रेर बाख्रा खान्छ। बाख्रा बाघको नजिकै, रेखामै हुनुपर्छ। बाख्राको ठीक पछाडि, त्यही रेखामा, बिन्दु खाली हुनुपर्छ। बाघ बाख्रामाथि उफ्रेर त्यही खाली बिन्दुमा बस्छ। बाख्रा हटाइन्छ।
- बाघले जुनसुकै बेला खान सक्छ, पहिलो चरणमा पनि।
- एक चालमा एउटा मात्र बाख्रा खान पाइन्छ।
- बाघले अर्को बाघमाथि, वा लगातार दुई गोटीमाथि उफ्रन पाउँदैन।
- उफ्राइ रेखा पछ्याउनुपर्छ। तेर्छो उफ्राइ तेर्छा रेखामा मात्र हुन्छ।
- साधारण नियममा बाख्रा खानैपर्ने बाध्यता हुँदैन। खाने कि नखाने बाघ खेलाडीले छान्छ। कतिपय समूहले फरक नियम राख्छन्, त्यसैले खेल्नुअघि मिलाउनुहोस्।
कसरी जित्ने
५ वटा बाख्रा खाएपछि बाघ जित्छ।
बाख्राले सबै बाघलाई रोक्न सके जित्छ। कुनै पनि बाघ पाइला सर्न वा उफ्रन सक्नु हुँदैन। एउटा बाघ रोक्न त्यसको वरिपरिका सबै बिन्दु बाख्राले भर्नुपर्छ। ती बाख्राको पछाडिका बिन्दु पनि भर्नुपर्छ, ताकि बाघ उफ्रन नसकोस्।
खेल घुमिरहन सक्छ। यसलाई रोक्न कतिपय नियममा भनिन्छ: सबै बाख्रा राखिसकेपछि पहिले भइसकेको स्थिति फेरि बन्ने चाल चल्न पाइँदैन। तपाईंको समूहले कुन नियम मान्छ, सोध्नुहोस्।
बाख्राका लागि सुझाव
हरेक बाख्रा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। ४ वटा बाख्रा गुमाए पनि जित्न सकिन्छ। पाँचौँ बाख्रा गुमेपछि खेल सकिन्छ।
- किनारा र कुना प्रयोग गर्नुहोस्। कुनाको बाख्रा कहिल्यै खाइँदैन, किनकि त्यसको पछाडि बिन्दु हुँदैन। किनाराको बाख्रा त्यही किनाराको रेखामा मात्र खाइन सक्छ।
- बाख्राको पछाडि बाख्रा राख्नुहोस्। पछाडिको बिन्दु भरिएको छ भने बाख्रा सुरक्षित हुन्छ। बाख्रालाई जोडी वा छोटो लहरमा राख्नुहोस्।
- खुला ठाउँमा एक्लो बाख्रा नराख्नुहोस्। वरिपरि खाली बिन्दु भएको बाख्रा धेरै तिरबाट खाइन सक्छ।
- पहिलो चरणमा हतार नगर्नुहोस्। २० वटै बाख्रा राख्नुपर्ने नै हो। हरेक पटक राख्नुअघि नयाँ बाख्राको पछाडिका खाली बिन्दु हेर्नुहोस्।
- दोस्रो चरणमा चाल्नुअघि सोच्नुहोस्। एउटा बाख्रा सर्दा अर्को बाख्राको पछाडि खाली ठाउँ बन्न सक्छ। आफ्नो चालले कुन खाली ठाउँ बनाउँछ, सोध्नुहोस्।
बाघका लागि सुझाव
तपाईंलाई ५ वटा बाख्रा चाहिन्छ। तर बाख्राले सजिलै दिँदैन। तपाईंको बल चल्न सक्नु हो।
- कुनामा नबस्नुहोस्। कुनाको बाघका नजिकै ३ वटा मात्र बिन्दु हुन्छन्, त्यसैले त्यसलाई रोक्न सजिलो हुन्छ। सुरुमै बीचतिर जानुहोस्।
- बाघहरूलाई टाढा-टाढा राख्नुहोस्। बोर्डका फरक ठाउँमा रहेका चार बाघलाई रोक्न गाह्रो हुन्छ।
- एकैपटक दुई धम्की दिनुहोस्। दुईवटा बाख्रा खान सकिने अवस्था बने बाख्रा खेलाडीले एउटा मात्र जोगाउन सक्छ।
- धैर्य गर्नुहोस्। पहिलो चरणमा बाख्रा खेलाडीले हरेक चाल बाख्रा राख्नैपर्छ। नयाँ बाख्राले खाली ठाउँ छोड्न सक्छ। गल्ती पर्खनुहोस्।
- गन्नुहोस्। खाइसकेपछि अझै कति बाख्रा चाहिन्छ र कति राख्न बाँकी छ, गन्नुहोस्।
अभ्यास गर्ने तरिका
- दुवै पक्ष खेल्नुहोस्। बाघ र बाख्रा दुवैको तर्फबाट हेर्दा धेरै सिकिन्छ।
- कागजमा बोर्ड बनाउनुहोस्। ४ वटा सिक्का बाघका लागि र २० वटा सानो ढुङ्गा बाख्राका लागि प्रयोग गर्नुहोस्। बाघचाल बोर्ड बनाउने तरिका यहाँ छ।
- सुरुमा समय नराखी खेल्नुहोस्।
- खेलपछि पहिलो बाख्रा गुमेको चाल खोज्नुहोस्। एक चाल अघि के गर्न सकिन्थ्यो, सोच्नुहोस्।
फोनमा बाघचाल खेल्नुहोस्
बाघचाल अनलाइनमा तपाईं चार तरिकाले अभ्यास गर्न वा रमाइलो गरी खेल्न सक्नुहुन्छ:
- अनलाइन साँचो मान्छेसँग खेल्नुहोस्।
- निजी कोठा बनाएर साथीलाई कोड पठाउनुहोस्।
- जित्दै जाँदा कठिन हुने ३४ वटा जीवसँग खेल्नुहोस्।
- एउटै फोनमा साथीसँग खेल्न Pass and Play प्रयोग गर्नुहोस्। इन्टरनेट चाहिँदैन।
एप एन्ड्रोइडका लागि Google Play मा छ। आईफोन संस्करण छिट्टै आउँदैछ।
प्रश्नोत्तर
बाघचालमा पहिला कसले खेल्छ?
बाख्रा खेलाडीले पहिला खेल्छ। उसले पहिलो बाख्रा बोर्डमा राख्छ।
बाघले जित्न कति बाख्रा खानुपर्छ?
५ वटा। ५ वटा बाख्रा खाएपछि बाघ जित्छ।
२० वटै बाख्रा राख्नुअघि बाख्रा सर्न सक्छ?
सक्दैन। २० वटै बाख्रा बोर्डमा नपुगेसम्म बाख्रा राख्न मात्र पाइन्छ। त्यसपछि एकएक पाइला सर्न पाइन्छ।
बाघले बाख्रा खान सक्दा खानैपर्छ?
साधारण नियममा पर्दैन। खाने कि नखाने बाघ खेलाडीले छान्छ। कतिपय समूहले खानैपर्ने नियम राख्छन्, त्यसैले सुरुमा मिलाउनुहोस्।
बाख्राले बाघ खान सक्छ?
सक्दैन। बाख्राले बाघ खाँदैन। सबै बाघलाई रोकेर बाख्रा जित्छ।
बाघचाल भनेको के हो?
नेपालीमा बाघ भनेको बाघ र चाल भनेको चल्नु हो। बाघचाल भन्नाले करिब "बाघ चल्ने खेल" भन्ने अर्थ लाग्छ।